[Turkish] Mastodon, PeerTube, ve internette "federasyon"

Bildiğiniz gibi, Twitter, YouTube, vb. sitelerdeki içerikler ile sadece o sitelerin üyeleri etkileşime geçebilir, sadece o sitelerin üyeleri cevap verebilir. Bu, sıkıntılı bir durumdur, çünkü o siteler “merkezileştirilmiş”tir.

Ya o sitelerde sıkıntı çıkarsa? (Olmaz demeyin, bir iki hafta önce Facebook servisleri (Instagram vb.) çökmemiş miydi?) Ya o sitelerden biri güveninizi kaybederse? Ya bir anda kapatmak isterlerse? Yapabileceğinzi tek şey, siteyi, içeriklerinizi, takip ettiklerinizi bırakıp gitmektir. Bunu yapmak ister misiniz?

Peki ya size böyle bir sıkıntının asla yaşanamayacağı bir ağın, şu anda aktif olduğunu söylersem?

İşte buraya Mastodon (Twitter alternatifi), PeerTube (YouTube alternatifi), ve Pixelfed (Instagram alternatifi) giriyor. Bu üç servis (ve daha fazlası) “fediverse” denilen bir ortak ağ üzerinde çalışıyor. Ama fediverse, merkezi değildir. İsteyen herkes, bu servislerden birinin sunucusunu açarak, fediverse’e kendi sitesini dahil edebilir, kendi kurallarını koyduğu, kendi yönettiği bir topluluğu, 2 milyon+ kişinin kullandığı bu ağa dahil edebilir.

Fediverse dediğimiz şey, tek bir sunucu değildir, ama yüzlerce sunucunun, birbiri ile iletişime geçmesidir. Burada, e-posta’yı düşünebilirsiniz. Bende @ecmelberk.com e-posta adresi, sende @gmail.com e-posta adresi varsa, birbirimiz ile yine de konuşabiliriz. Çünkü bu sunucular gerektiği zaman birbirleri ile iletişim kurabilir.

“Örnekleri var mı?” diye soranlarınız olabilir, hemen cevaplayalım. Bu adrese girerseniz, iki (ileride çoğalabilir) kişi göreceksiniz. Buradaki nicklere dikkatli bakın, e-posta’yı anımsatıyor, değil mi? @admicos@mastodon.social’e tıklayın, ve site yüklenirken adres çubuğuna dikkatli bakın. Nasıl fark etmeden siteden siteye geçtiğinizi göreceksiniz. Burada, aynı “evrendeki”, ama farklı sitelerdeki iki hesap, hiç sıkıntı olmadan birbirini takip edebiliyor.

Başka örnek verelim: Bu adresteki videoya bakalım. İlk başta, videoyu yükleyenin ismine bakarsanız, @share.tube ile bitiyor. Ama biz peertube.linuxrocks.online adresi ile videoyu izliyoruz. Nasıl mı? Çünkü iki site aynı evrende. Yorumlara inerseniz, buradaki yorumlar farklı sitelerden gelmiş. (@peertube.social, @share.tube, vs). Ama biz 3. bir siteden giriyoruz. Dediğim gibi, aynı evrendeler.

Ve son örnek olarak, büyük ihtimalle sizi en çok şaşırtabilecek örneği göstermek istiyorum: Bu servisler aynı evrende olduklarından, birbirleri ile iletişim kurabiliyorlar.

Bu örneği yazı olarak anlatabileceğimi sanmıyorum, o yüzden bu PeerTube videosunu izleyebilirseniz sevinirim:

Eğer bu olayı beğendiyseniz, ve dahil olmak istiyorsanız, Mastodon ve PeerTube linkleri buradadır. Ve Türkçe tabanlı bir şey arıyorsanız, issizler.club‘a davet için sitedeki Discord’a ulaşabilirsiniz.